الشيخ رسول جعفريان

70

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

المكرمه ( ش 25 توحيد ) در شهر مكه موجود است كه به رؤيت بنده رسيده است . نفوذ تشيع در هند در دورهء صفوى ، واكنش سنيان اين ديار را به همراه داشت ؛ به طورى كه آثارى در رد بر شيعه نگاشتند . يكى از اين آثار كه در رد بر شيعه نوشته شده ، كتاب المقدمة السنية فى الانتصار للفرقة السنية است كه اصل آن به فارسى توسط احمد بن عبد الله فاروقى ماتريدى حنفى نگاشته شده و به سال 1144 به فارسى ترجمه شده است . « 1 » همچنين كتابى با عنوان تحذير اهل السنة الاخيار عن موالاة الرفضة الاشرار در گجرات هند تأليف شده است . « 2 » در همان زمان ، شيعيان آن ناحيه ، آثارى در رد بر اين قبيل آثار و يا به طور كلى در نقد تسنن داشتند كه به شمارى از آنها در ضمن اين بحث پرداخته شده است . كتابى هم با عنوان روضة الاصحاب توسط وحيد الدين محمد بن زين الدين الحاج مشهور به ميرجان نوشته شده كه در آن شرحى از فضايل خلفاى چهارگانه آمده است . وى انگيزهء خود را در تأليف اين كتاب كه آن را به سال 944 نگاشته و به سلطان عبد العزيز عثمانى تقديم كرده ، مقابله با بدگويىهايى مىداند كه در آن زمان در بلاد عراق و خراسان دربارهء خلفا شايع بوده است . « 3 » مهم‌ترين اثرى كه اين ويژگى را داشت ، نفحات اللاهوت محقق كركى ( م 940 ) بود كه به رسالهء لعنيه شهرت داشت و به سختى ، سنّيان را بر ضد شيعيان برانگيخت . جداى از رديه‌نويسىها ، آثارى در مطاعن و جز اينها نوشته مىشد كه به طور طبيعى به دست سنيان مىافتاد . از جملهء اين آثار شروح مربوط به دعاى صنمى قريش بود . اين دعا كه متن آن را كفعمى در البلد الامين نقل كرده ، در شمار دعاهايى است كه به دليل اشارتى كه در شرح آن به تطبيق برخى از مفاهيم بر خلفا شده مورد اعتناى شمارى از نويسندگان شيعه قرار گرفته و شروحى بر آن نوشته شده است . از آن جمله شرح فارسى مفصل مولى عيسى خان اردبيلى از شاگردان مرحوم مجلسى بر آن كتاب است كه افندى از آن ياد كرده است . « 4 » شروح ديگرى هم بر آن نوشته شده كه شيخ آقا بزرگ از آن‌ها ياد كرده است . « 5 » در اين دوره ، كتاب‌هايى دربارهء نسب برخى از خلفا نوشته شد كه اصولا پايهء علمى نداشت ؛ نمونه‌اى از آن ، كتاب ذخيرة المحشر فى فساد نسب عمر از شيخ سليمان ماحوزى ( م

--> ( 1 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء اينديا آفيس ، ج 2 ، ص 422 ( 2 ) . همان ، ص 422 ( 3 ) . نسخه‌اى از اين كتاب در 189 برگ در كتابخانهء مرعشى به شمارهء 6092 موجود است . نك : حسينى ، سيد احمد ، فهرست كتابخانهء آية الله مرعشى ، ج 16 ، ص 98 . ( 4 ) . نك : افندى ، همان ، ج 4 ، ص 306 ( 5 ) . نك : آقا بزرگ ، ذريعه ، 8 / 192 ؛ 4 / 102 ؛ 10 / 9 ؛ 11 / 236 ؛ 13 / 256 ؛ 15 / 123 ، 289 ؛ 16 / 303